Blok-sxema qanday chiziladi
Blok-sxema — algoritmni, ya'ni masalani yechish tartibini shakllar va strelkalar bilan ko'rsatish usuli. Quyida belgilarning ma'nosi, chizish qoidalari va to'liq ishlangan misol bor.
Muharrirni ochish →Blok-sxema nima uchun kerak
Kod yozishdan oldin fikrni tartibga solish uchun. Algoritm qog'ozda yoki ekranda ko'rinib turganda, xatoni dastur yozilgunga qadar topish ancha oson: qayerda shart unutilgani, qaysi sikl tugamasligi darhol sezilib qoladi.
Shu sababli blok-sxema informatika darslarida algoritm tushunchasini o'rgatishda birinchi bo'lib beriladi — u dasturlash tilidan mustaqil. Bitta sxemani Python'da ham, C++ da ham bir xil yozish mumkin.
Asosiy belgilar
Har bir shakl o'z ma'nosiga ega — bu xalqaro kelishuv (ISO 5807), shuning uchun sizning sxemangizni boshqa odam ham tushunadi.
| Shakl | Nomi | Nima qiladi |
|---|---|---|
| Boshlash / Tugatish | Algoritmning kirish va chiqish nuqtasi. Har sxemada bittadan boshlanish bo'ladi. | |
| Kiritish / Chiqarish | Foydalanuvchidan ma'lumot olish yoki unga natijani ko'rsatish. | |
| Qiymat berish | Hisoblash va natijani o'zgaruvchiga saqlash: s = a + b. |
|
| Shart | Ikkiga tarmoqlanish. Undan ikkita strelka chiqadi: Rost va Yolg'on. | |
| Funksiya | Alohida quyi dastur. Takrorlanadigan qismni bir joyga yig'adi (rekursiya ham shu). | |
| E'lon qilish | O'zgaruvchi yaratish va uning turini ko'rsatish: butun: n. |
Chizish qoidalari
- Bitta boshlanish. Sxema «Boshlash» blokidan boshlanadi va kamida bitta «Tugatish» bilan yakunlanadi.
- Oqim yuqoridan pastga. Odatiy yo'nalish — yuqoridan pastga, chapdan o'ngga. Strelkalarni kesishtirmaslikka harakat qiling.
- Shartdan ikkita yo'l. Romb shaklidan har doim ikkita strelka chiqadi va ikkalasi ham belgilanadi: Rost / Yolg'on.
- Har blokka bitta kirish. Bir nechta yo'l bir joyga kelsa, ular avval birlashtiriladi, keyin blokka kiradi.
- Sikl albatta tugaydi. Takrorlanish ichida shartni o'zgartiradigan amal bo'lishi shart — aks holda dastur muzlab qoladi.
Misol: son juftmi yoki toqmi
Eng oddiy to'liq algoritm. Foydalanuvchidan son olinadi, 2 ga bo'lgandagi qoldiq tekshiriladi va javob chiqariladi.
Shu sxemadan hosil bo'ladigan kod:
n = int(input())
if n % 2 == 0:
print("Juft")
else:
print("Toq")
Muharrirda Kod tugmasini bossangiz, chizgan sxemangiz shu ko'rinishda JavaScript, Python yoki C++ kodiga aylanadi. Qadam tugmasi esa algoritmni blok-blok bajarib ko'rsatadi — qaysi joyda qanday qiymat borligi ko'rinib turadi.
Keng tarqalgan xatolar
- Tugatish bloki yo'q. Algoritm qayerda tugashini ko'rsatmaslik — eng ko'p uchraydigan kamchilik.
- Shartdan bitta strelka. Romb ikkiga bo'linishni bildiradi; bitta chiqish bo'lsa, u shart emas, oddiy amal.
- Cheksiz sikl. Takrorlanish ichida sanovchi oshmasa yoki shart o'zgarmasa, dastur to'xtamaydi.
- Juda katta blok. Bitta to'rtburchakka butun dasturni yozish — sxemaning ma'nosini yo'qotadi. Har blok bitta amalni bajarsin.
- Belgilarni almashtirib yuborish. Kiritish uchun to'rtburchak emas, parallelogramm ishlatiladi.
Onlayn chizish
Qo'lda chizish uzoq va tuzatish qiyin. draw.ordexa.uz da bloklarni bosib qo'shasiz, dastur strelkalarni o'zi tortadi — hamma narsa brauzerda ishlaydi, ro'yxatdan o'tish ham, biror narsa o'rnatish ham shart emas. Tayyor sxemani PNG, SVG yoki JSON qilib saqlash, havola orqali ulashish mumkin.
Ulashilgan diagramma havolaning o'zida saqlanadi — serverga yuborilmaydi.
Blok-sxema chizishni boshlash →